28 сентябрь куни Тошкентда Инсон ҳуқуқлари бўйича бешинчи Самарқанд форумида 200 дан ортиқ халқаро ва миллий ташкилотлар вакиллари йиғилди. Биринчи куннинг асосий мавзулари инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш халқаро тизимининг келажаги ва ривожланиш ҳуқуқи бўлди.
Юқори даражадаги йиғилишда БМТ, ЕХҲТ, ШҲТ, Ислом ҳамкорлик ташкилоти, МДҲ ва ТУРКПА вакиллари иштирок этдилар. БМТ Инсон ҳуқуқлари қўмитаси раиси Чанрок Сох, ОҲИЧК Бош котиби ўринбосари Лин Чжан, МДҲ Инсон ҳуқуқлари бўйича комиссияси раиси Евгения Парамонова ва ТУРКПА Таълим, маданият, ижтимоий ва гуманитар масалалар бўйича комиссияси котиби Кадир Яман маъруза қилдилар.
ЕХҲТнинг Миллий озчиликлар ишлари бўйича Олий комиссари Кристоф Камп ва ЮНФПАнинг Шарқий Европа ва Марказий Осиё бўйича минтақавий директори ўринбосари Клаус Бек иштирокчиларга онлайн мурожаат қилдилар. Бундан ташқари, БМТ, ШҲТ ва БМТТД вакилларининг видеомурожаатлари намойиш этилди.
Иштирокчилар Халқаро пактлар қабул қилинганидан кейинги олтмиш йил ичида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш халқаро тизими қандай ўзгарганини, қандай муаммолар сақланиб қолаётганини ва уни янада ривожлантириш учун нималар қилиш кераклигини муҳокама қилдилар.
Ривожланиш ҳуқуқига алоҳида эътибор қаратилди. Иштирокчилар унинг Барқарор ривожланиш мақсадларига эришиш ва глобал тенгсизликни камайтириш билан боғлиқлигини таъкидладилар.
Бошқа мавзулар қаторида рақамли технологияларнинг таъсири, иқлим ўзгариши, қуролли можаролар ва гуманитар инқирозлар ҳам бор. Иштирокчилар замонавий урушлар шароитида халқаро ҳамкорлик ва халқаро ҳуқуқ нормаларига риоя қилиш зарурлиги ҳақида сўз юритдилар.
Форум Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пакт ҳамда Иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пактнинг 60 йиллиги, шунингдек, Тараққиёт ҳуқуқи тўғрисидаги декларациянинг 40 йиллиги нишонланаётган йилда ўтказилмоқда. 2026 йилда Инсон ҳуқуқлари бўйича Ўзбекистон Миллий марказига ҳам 30 йил тўлади.
Форумнинг биринчи кунида Тошкентда иккита ялпи мажлис ва еттита шўба сессияси бўлиб ўтмоқда. 29 сентябрь куни иштирокчилар ўз ишини Самарқандда давом эттирадилар, у ерда якуний ялпи мажлис бўлиб ўтади ва форумнинг якуний ҳужжати қабул қилинади.
Тадбир Инсон ҳуқуқлари бўйича Ўзбекистон Миллий маркази ва Ташқи ишлар вазирлиги томонидан БМТнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича Олий комиссари бошқармаси, ЙХҲТ, Халқаро Қизил Хоч қўмитаси ҳамда Халқаро тараққиёт ва адолат маркази билан ҳамкорликда ташкил этилмоқда.